Sidney Opera Binası 1963'te başlayıp 7 milyon dolara mal olacak şekilde planlandı. Bina 1973'te bitti ve 102 milyon dolara mal oldu. On yıl gecikme, on dört kat bütçe aşımı. Bu hikaye bir beceriksizlik vakası değil, insan zihninin belgelenmiş bir kusurunun anıtı.

Kahneman ve Tversky bu kusura planlama yanılgısı adını verdi: insanlar kendi işlerinin süresini ve maliyetini sistematik olarak olduğundan az tahmin eder. Bilgi eksikliğinden değil. Aynı insan, başkasının projesinin geç kalacağını gayet isabetli tahmin eder. Yanılgı yalnızca sıra kendi planımıza gelince devreye girer.

Küçük ölçekte de aynı film oynar. "Dükkanın tadilatı üç haftada biter" diye başlanır, iki ayda biter. "Ekim başında açılırız" denir, yılbaşında açılır. Ve gecikmenin faturası sadece sabır değildir: geçen her hafta, ödenen ama kazandırmayan bir kira ve gelmeyen ciro demektir. Planlama yanılgısı bu yüzden bir karakter kusuru değil, doğrudan bir nakit akışı riskidir.

Neyse ki çözümü araştırılmış ve adı konmuş. Oxford'lu araştırmacı Bent Flyvbjerg'in dev projeler üzerindeki çalışmalarından çıkan yöntem şu: kendi planına içeriden bakma, benzer işlerin gerçekleşmiş sonuçlarına dışarıdan bak. Kendi tadilat planındaki adımları toplayınca üç hafta çıkabilir, çünkü plan her şeyin yolunda gideceği senaryodur. Doğru soru şu: benim semtimde benzer büyüklükte dükkan tadilatı yapanlar gerçekte kaç haftada bitirdi? O cevap muhtemelen "altı ila sekiz" olacak ve senin tadilatının özel bir istisna olması için bir sebep yok.

Pratik kural basit: süre ve bütçe tahminini yap, sonra en az bir buçukla çarp ve asıl planını bu çarpılmış rakama göre kur. Erken bitirirsen kazanırsın, geç bitirirsen hazırlıklısındır. İyimserlik girişimcinin yakıtıdır, motoru çalıştırır. Ama takvim ve bütçe, iyimserliğe değil verilere emanet edilmelidir.

Kaynak: Kahneman ve Tversky'nin planlama yanılgısı çalışmaları; Flyvbjerg, "How Big Things Get Done" (2023).

Fikrini gerçekleştirecek ortağı bul

Polen, iş fikri olanlarla sermaye ya da yetenek ortağı olmak isteyenleri güvenle buluşturan ücretsiz bir platform.

Polen'i Keşfet